Over een waterverfschilder die geen waterverfschilder was...

Gepubliceerd op 14 juni 2019 17:44

Waterverf - ofwel aquarel - is ontzettend moeilijk materiaal. Het moet heel snel, heel beheerst en toch ook losjes op het papier worden aangebracht. Het wordt snel vlekkerig. Het wordt snel te wazig, of juist te fel. De witte gedeelten moet je ‘uitsparen’, zodat je het kale papier ziet. Dat is heel lastig, want je hebt die witte stukken al vol geklodderd voor je het weet.

Maar goed, ik ga hier geen aquarelcursus geven. Ik werk het liefst met olieverf, maar het aquarelleren blijft me fascineren. Daarom ik kijk ook graag naar aquarellen van andere kunstenaars.

Mijn favoriete waterverfschilder is eigenlijk helemaal geen waterverfschilder, maar een olieverfschilder. Ik heb het over de Duitse schilder Emil Nolde (1867-1956). Zijn werk werd door de nazi’s als ‘entartet’ beschouwd. Dat betekent zoiets als: ‘ontaard’ of ‘gedegenereerd’. Hij mocht niet meer schilderen en hij werd in de gaten gehouden. In die tijd ging hij kleine aquarellen maken, die hij desnoods snel in een kast kon verstoppen als er controle kwam. Zodoende is een enorme serie ontstaan: de ‘Ungemalte Bilder’. De ‘Niet-geschilderde Schilderijen’. En ze ze zijn fantastisch!

Maar Nolde is een omstreden figuur. Hij was namelijk niet alleen maar een ‘good guy’ die door de nazi’s werd uitgekotst. In eerste instantie hoorde hij juist tot de nazi-top. Die lui vonden zijn werk geweldig. Daarom zou hij de baas van de Reichskulturkammer worden, totdat Hitler daar plotseling een stokje voor stak. Volgens de overlevering kwam Hitler bij Goebbels op bezoek, alwaar een schilderij van Nolde aan de muur hing. En Hitler zou hebben gevraagd: “Wat is dat voor troep?!” Exit Emil Nolde.

Ondanks (of dankzij?) dit verhaal is na de oorlog het oordeel over Nolde meestal vrij mild geweest. Maar recent bronnenonderzoek schijnt uit te wijzen dat hij toch fouter was dan we al dachten. Wat ertoe geleid heeft dat Angela Merkel enkele Noldes uit haar werkkamer heeft laten verwijderen.
Ik vind het op z’n minst opmerkelijk dat die werken daar überhaupt hingen, want we wisten al eerder dat Nolde omstreden was. Zijn kunst mag dan prachtig zijn, maar duidelijk niet geschikt voor de werkkamer van de bondskanselier.

Ondertussen vind ik die 'Ungemalte Bilder' dus nog steeds geweldig en daarom zit ik met de vraag of ik in wezen een slecht mens ben? Een nazi-achtig type?! Misschien pleit in mijn voordeel dat ik geen flauw idee had wat voor kunstenaar erachter zat, toen ik deze aquarellen voor het eerst zag?

Hoe dan ook. Mocht je in Berlijn komen deze zomer, neem dan een kijkje in het Hamburger Museum für Gegenwart. Daar is een tentoonstelling gewijd aan Nolde’s prachtige werk en aan de nieuwste inzichten in zijn twijfelachtige levensloop. Hieronder een link naar de website van het museum:

https://www.smb.museum/ausstellungen/detail/emil-nolde-eine-deutsche-legende-der-kuenstler-im-nationalsozialismus.html

Bijgaande aquarel is niet van Nolde, maar van mij. Ik heb hem gemaakt in 2014, nadat ik een bezoek had gebracht aan Seebüll in Noord-Duitsland, waar Emil Nolde woonde en waar hij zijn 'Ungemalte Bilder' maakte.

 


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.