Licht en donker (1)

Gepubliceerd op 22 november 2019 16:19

Het is november en het is vroeg donker. Als ik het elektrisch licht aandoe in mijn atelier, stel ik me voor hoe schilders zich eeuwenlang moesten behelpen met kaarsen. En dan snap ik ineens heel goed waarom ‘de oude meesters’ zulke donkere schilderijen maakten. Met meestal een klein centraal punt, dat juist heel licht is.

Denk aan een kaarsvlam in een donkere ruimte: je oog wordt onmiddellijk naar die vlam getrokken. Daar maakten die oude meesters gebruik van, denk ik. Volgens mij konden ze niet anders, want ze werkten vaak in het halve donker. Misschien is het kunsthistorische flauwekul. Als je dat wilt uitzoeken, hoor ik het graag!

Intussen ga ik toch even door op deze gedachte: er is dus een kleine lichte vlek in een donkere omgeving. De donkere partijen duwen dingen als het ware naar de achtergrond. De kleine, lichte partijen trekken de aandacht. Zo krijg je een mooie, maar enigszins dwingende compositie van lichte en donkere vlakken. En bovenal een dramatische dieptewerking in het platte vlak.

Deze techniek wordt in het Frans ‘clair-obscur’ genoemd en wordt ook wel aangeduid met de Italiaanse term ‘chiaroscuro’. Het betekent allebei gewoon ‘licht-donker’. De techniek is vooral bekend van de groten der aarde uit de zestiende en zeventiende eeuw, zoals Caravaggio (Italië, 1571-1610) en Rembrandt (Nederland, 1606-1669).

Ik dacht dat het voor mij veel te moeilijk was. Daarom heb ik me er altijd verre van gehouden. Totdat het clair-obscur effect onverwacht een schilderij binnensloop...

Ik was met een herfstbos bezig (zie foto). Het zonlicht moest laag invallen. Ik was enorm aan het kwasten natuurlijk. En dan weer krassen en krabben met een paletmes, zoals gewoonlijk. Maar het gewenste effect bleef uit. Hoe kwam dat nou?

Al doende werd het me steeds duidelijker dat de kleurcontrasten die ik koos, mij niet konden helpen om het laag invallende licht in het herfstbos overtuigend op het doek te zetten.

Er moest iets anders gebeuren...


(wordt vervolgd)
Het schilderij hierboven heet Boswandeling in de herfst en is te vinden bij nieuw werk.


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.