Ook kijken is kunst

Gepubliceerd op 16 mei 2017 11:34

 

 

Deze blog is gebaseerd op een speech die ik heb gehouden bij de opening van een expositie in de Adventskerk in Zoetermeer.

 

Wat ik doe, heet ook wel: ‘werken naar de natuur’.

Het is figuratief.

Je kunt het herkennen.

Als een zee, bijvoorbeeld.

 

Maar zijn het ook zeeën?

Of zíen we een zee?

 

Het zijn in elk geval geen één op één representaties van de werkelijkheid.
Het zijn interpretaties van de werkelijkheid.

 

Daarom vind ik het grappig dat mensen vaak vragen: waar is het?

Om naar waarheid te kunnen antwoorden, moet ik dan meestal zeggen: nergens.

Het is vaak wel geïnspireerd op iets wat ik ergens heb gezien.

Maar zelden ligt mijn werk zo dicht bij de werkelijkheid om ons heen, dat u erheen kunt gaan en kunt zeggen:

“O ja, ik zie het; dit is het punt waar ze dat uitzicht heeft geschilderd.”

 

Wat u ziet op mijn schilderijen is dus meestal niet ergens op een vaste plek terug te vinden in de wereld om ons heen.

Het is wél herkenbaar.

Niet abstract.

Dus ‘naar de natuur’, maar niet precies zoáls de natuur.

 

Het schilderij heeft zijn eigen werkelijkheid.

En – omdat ik het gemaakt heb – heeft het ook mijn werkelijkheid.

Maar zodra u ernaar kijkt, krijgt het juist úw werkelijkheid.

Daarvan wil ik graag een grappig voorbeeld geven.

 

(zie foto bij begin van deze blog)

U ziet een Toscaans dorpje bij nacht.

De maan schijnt.

Boven een kerk, zo te zien.

Er is een straatje, met een muur erlangs, met een pijnboom erachter.

 

In de muur zit een deurtje met een lantaarn erboven.

Zo had ik dat echt gezien in dat dorpje in Toscane.

En ik had het ook zo geschilderd.

Maar toen een vriendin het schilderij zag, zei ze spontaan:

“daar staat een monnik!”

 

Ik zie hem nu ook, die monnik.

Ziet u hem ook?


Zo loopt u ook kans iets te zien in een kunstwerk, wat de kunstenaar er niet ingelegd heeft.

Maar dat is juist mooi.

Vertrouw op uw eigen waarneming.

 

Toch wilt u – als u naar kunst kijkt – waarschijnlijk ook graag weten wat de kunstenaar ermee heeft bedoeld.

 

Daar wil ik graag iets over zeggen aan de hand van het thema van deze expositie:

 

‘Met het oog op de horizon’.

Ik vraag het mezelf ook af: waarom altijd die horizon?

Wat wil ik daar eigenlijk mee zeggen?

 

Het muntje viel ineens, toen ik het Duitse woord ‘Fernweh’ hoorde.

Dat is verwant aan het woord ‘heimwee’, wat verlangen naar (t)huis betekent; verlangen naar de vertrouwde, bekende, veilige plek waar je woont.

 

Maar ‘Fernweh’ is nu juist het verlangen naar iets in de verte.

Het verlangen naar het onbekende.

En het Duitse ‘Weh’ betekent ‘pijn’, waarmee meteen duidelijk wordt dat dit verlangen naar de verte niet alleen maar plezierig is.

 

Toch lokt de verte.

In mijn werk wordt die verte gesymboliseerd door de horizon.

 

De horizon geeft bij uitstek de grens aan tussen het bekende en het onbekende.

Het bekende zit ervóór; je kunt het zien.

Het onbekende zit erachter; je ziet het niet.

 

Maar we vinden het spannend, we worden nieuwsgierig, we willen ernaartoe.

 

Die lokroep van de horizon – en van alles wat daarachter onzichtbaar is – klinkt vaak door in datgene wat wél zichtbaar is: dat wat zich vóór de horizon bevindt.

Dat wat zichtbaar is, vertelt ons mogelijk iets over wat er verderop nog meer te zien is.

 

Maar misschien ook niet.

Misschien ziet het er verderop wel heel anders uit.

Dat weten we nu juist niet.

Dat maakt nieuwsgierig.

 

Zo kijk ik vaak naar de horizon als ik op vakantie ben.

Misschien herkent u dat wel: steeds verder willen wandelen of fietsen uit nieuwsgierigheid.

Dat vakantiegevoel is fijn.

Maar als we de horizon als symbool voor het levenseinde zien (dan heet hij vaak ‘de einder’), lokt-ie waarschijnlijk een stuk minder.
Maar ook dan kunnen we ons afvragen wat erachter zit.

 

Hebben de dingen die zich vóór de horizon bevinden

  • dus in het leven –

iets te maken met wat we daarachter

  • dus na de dood –

zullen aantreffen?

 

We weten het niet.

Wat achter de horizon is, hebben we niet ‘in beeld’.
Op het schilderij niet.

En in het leven ook niet.

 

Misschien vind u het interessant of de moeite waard om met deze overwegingen naar de schilderijen te kijken.

Of misschien kijkt u liever op uw eigen manier. Dat is natuurlijk ook prima.

 

Dank voor uw aandacht.

 


«   »