NIEUW Toe-eigening? Of thematische keuze?

Over de tentoonstelling ‘Magnetisch Noorden’, waarin Canadese schilders van de Group of Seven en aanverwante kunstenaars worden beschuldigd van toe-eigening en white-washing van het Canadese landschap. Is dat terecht? Nog te zien t/m 9 januari 2022 in de Kunsthal in Rotterdam.

____

Tom Thomson, Northern River, winter 1914-1915, 115 x 102 cm (eigen foto)

 

Canada is een prachtig land. Ik ben er nooit geweest, maar ik heb het wel gezien. Dankzij de schilderijen van Tom Thomson (1877-1917). Hij is misschien wel mijn meest favoriete landschapsschilder.

Thomson werd niet oud. Hij stierf onder mysterieuze omstandigheden tijdens een van zijn eenzame tochten door de natuur op zoek naar mooie plekken om te schilderen. Volgens sommigen is hij verdronken in een Canadees meer. Daarin is zijn lichaam teruggevonden. Hij kan in het water zijn gevallen, ergens in verstrikt zijn geraakt en verdronken. Volgens anderen was er meer aan de hand: moord, doodslag, of misschien zelfmoord. In Canada schijnt het onvoltooide verhaal nog steeds de ronde te doen in allerlei varianten.


Hoe het ook zij, toen hij nog leefde hield hij van de stille, vrije, onmetelijke natuur. Hij zwierf erdoorheen en legde zijn liefde voor het landschap vast in schilderijen. Hij was een typische ‘en plein air’ schilder; het liefst werkte hij buiten.


Een selectie uit zijn werk is momenteel te zien in de Kunsthal, in het kader van de tentoonstelling ‘Magnetisch Noorden’. Daar is ook werk te zien van ‘The Group of Seven’ en aanverwante schilders. Volgens de tentoonstellingsbrochure maakten zij gewaagde composities met expressieve penseelstreken, in een krachtig kleurenpalet. En waren ze baanbrekend voor de Canadese schilderkunst.


Allemaal prachtig, maar dan komt het: de ongerepte Canadese wildernis die deze schilders tonen, bestaat helemaal niet. Volgens de makers van deze tentoonstelling is het niet het werkelijke Canada dat je ziet, maar een geromantiseerd beeld ervan, omdat er geen oorspronkelijke bewoners op voorkomen. Op een muurtekst staat het zo:


“(…) door de inheemse bevolking niet af te beelden, vermijden ze een confrontatie met de sociale realiteit. Daarmee is hun werk niet alleen een product, maar ook een bevestiging van culturele onderdrukking en
whitewashing. (…)”


Tja. Ik vind dat nogal ver gezocht. Alsof je daar in die ruime natuur voortdurend struikelde over de mensen. Het was Times Square op zaterdagavond niet. Het was een grotendeels dunbevolkt gebied. Dus het lijkt me best makkelijk om daar een stukje te vinden waar toevallig geen mensen wonen. Bovendien: als je ervoor kiest om bewoners van een land weg te laten uit je landschapsschilderijen, onderdruk je die mensen dan? Dat zou nogal wat betekenen voor de landschapsschilderkunst door de eeuwen heen.


Draai het eens om voor de grap: als je ervoor kiest om een mens te portretteren tegen een min of meer abstracte achtergrond (een veel voorkomende techniek in de portretkunst) onderdruk je dan de omgeving van je model? Had je die omgeving ook moeten schilderen? Zou kunnen natuurlijk, maar nee, dat doe je niet, want je maakt eenvoudigweg een andere thematische keuze.


Enigszins verwonderd liep ik verder naar de volgende tentoonstellingsruimte. Daar werd het pas echt verwarrend. Ik zag werk van Emily Carr, een schilder die zich indertijd juist wel bezighield met het weergeven van inheemse culturen.


Dus ik dacht meteen: die haalt hier alle punten binnen! Maar nee hoor, ook zij doet het niet goed. De tentoonstellingsmakers vinden dat ze zich met haar schilderijen schuldig maakt aan culturele toe-eigening en versimpeling van complexe volksculturen.


Zo kun je het nooit goed doen.


Toen ben ik maar gestopt met het lezen van die muurteksten. Ik ben gewoon gaan kijken. En de verhelderende video’s over toe-eigening enzovoort, heb ik overgeslagen. Toen ik alle schilderijen had gezien, ben ik teruggelopen naar de twee schilderijen aan het begin, die me het meest raakten. Van Tom Thomson inderdaad.


Vooral het enigszins onheilspellende ‘Northern River’ uit 1915 is de moeite waard. Met die sombere boomstammetjes op de voorgrond, lijkt het wel een voorbode van zijn vroegtijdige dood. Maar als je wat langer kijkt, zie je daarachter ook het licht en je hoort de lokroep van een mooie herfstdag.

_______

 

De tentoonstelling ‘Magnetisch Noorden’ is nog te zien t/m 9 januari 2022 in de Kunsthal in Rotterdam.


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.