"What is on a man's mind?"

Gepubliceerd op 23 mei 2019 om 18:08

“What is on a man’s mind?” vroeg Freud zich af. En hij dacht aan een blote vrouw. Je kent die beroemde tekening wel, waarop je tegelijk het hoofd van een man en het blote lichaam van een vrouw ziet. Dus als mannen aan vrouwen denken, denken ze aan seks, volgens Freud. Had hij daar gelijk in? Of zijn mannen eigenlijk op iets anders uit?

Dat vroeg ik me af, toen ik afgelopen weekend het artikel op nos.nl las over de ‘braindrain’ van Susan Sontag naar haar toenmalige echtgenoot:

“In een nieuwe biografie over de Amerikaanse schrijfster Susan Sontag wordt uit de doeken gedaan dat zij het beroemde boek Freud: The Mind of the Moralist schreef, en niet haar eerste echtgenoot Philip Rieff. Een opvallende ontdekking, maar geen uitzondering: er zijn in de geschiedenis veel meer gevallen waarin mannen om verschillende redenen erkenning kregen die aan een vrouw toebehoort.
(…)
Het boek over Sigmund Freud, de grondlegger van de psychoanalyse, kwam uit in 1959. Het werd beschouwd als baanbrekend en maakte socioloog Philip Rieff een superster in de literaire en academische wereld.”

Wat een sneue man! Beroemd, maar niet op eigen kracht, alleen dankzij de prestatie van zijn vrouw. Hier wordt een literair-wetenschappelijk werk van een vrouw direct toegeschreven aan haar man. Vaak zie je indirectere varianten: de vrouw ondersteunt de man zodanig, dat hij iets gaat voorstellen in de wereld, maar ondertussen komt ze aan haar eigen werk niet toe.

Een klassiek en schrijnend voorbeeld daarvan is beeldhouwster Camille Claudel (1864-1943), die haar talent volledig probeerde te ontplooien, maar die – als vrouw van haar tijd – vooral ook haar levenspartner Auguste Rodin zoveel mogelijk hulp, steun en advies gaf bij zijn beeldhouwwerk. Dat werk kwam natuurlijk op zijn naam te staan.

Er wordt zelfs gezegd dat sommige beelden die op naam van Auguste Rodin staan, eigenlijk door Camille Claudel zijn gemaakt. Zoals het boek dat zogenaamd van Philip Rieff was, maar eigenlijk van Susan Sontag. Dit zijn vormen van kunstroof die het daglicht niet kunnen verdragen. Dus moeten de daders de verhalen aanpassen, zodat het lijkt of het allemaal klopt.

Rodin herschreef de werkelijkheid door Claudel stelselmatig niet serieus te nemen als kunstenaar. Hij behandelde haar vooral als zijn muze en maîtresse. Dat deed haar zelfvertrouwen natuurlijk geen goed. Toch vocht ze ook elders voor erkenning, maar de samenleving was er niet aan toe. Een vrouw die zo aan de weg timmerde, moest gestopt worden… haar broer liet haar opsluiten in een krankzinnigengesticht.

Rieff moest iets anders verzinnen om de geschiedenis te herschrijven: emotionele chantage bleek een handig wapen. Als Sontag niet meewerkte, zou hij ervoor zorgen dat hun zoon haar nooit meer wilde zien. Toen tekende ze een contract waarin ze afstand deed van het auteurschap van het boek over Freud. Het boek kwam volledig op naam van Rieff te staan.

Dit duistere verhaal deed me logischerwijs ook aan Freud denken. En aan zijn retorische vraag: “What is on a man’s mind”?! Seks! Dacht Freud. Het blote lichaam van de vrouw!
Zal best. Maar ik denk dat het ook vaak gaat om de geest van de vrouw. Kijk maar naar de manier waarop Sontag en Claudel werden ‘uitgekleed’.

 


«   »

Reactie plaatsen

Reacties

Annelies Roon
21 dagen geleden

Mooi voorbeeld hiervan is ook de recente film The Wife, waarin Glenn Close de vrouw speelt van een auteur die de Nobelprijs voor literatuur wint, terwijl zij zijn boeken aanvankelijk redigeert en uiteindelijk helemaal schrijft. "My wife doesn't write anymore, thank God", zegt hij tegen journalisten die hem feliciteren. Fictief verhaal weliswaar, maar uit het leven gegrepen. En Glenn Close werd weliswaar genomineerd voor haar rol, maar greep voor de zoveelste keer naast de Oscar... Gelukkig kreeg ze wel een Golden Globe een nog een stapeltje andere prijzen voor haar rol.