home » lezen » blog » Blauw: van Maria-mantel tot spijkerbroek

Blauw: van Maria-mantel tot spijkerbroek

Gepubliceerd op 15 mei 2020 om 12:28

leestijd 2 minuten

Over de kleur blauw wordt vaak nogal verheven gedaan. Het zou een spirituele, hemelse kleur zijn. Die associaties stammen nog uit de middeleeuwen en de vroege renaissance. Toen werd blauw gebruikt als symbool voor het goddelijke en het mystieke.

Denk aan de blauwe mantel van Maria op schilderijen als De Annunciatie (circa 1308, Duccio) en De Polyptiek van de Misericordia (circa 1460, Piero della Francesca). Foto’s staan hieronder. Je ziet dat Maria een blauwe mantel draagt over een rood gewaad. De blauwe mantel staat symbool voor het hemelse en het rode gewaad voor de aarde, het lichaam, het bloed. Zo is Maria de mystieke figuur waarin hemel en aarde samenkomen; zij is immers de moeder van de Zoon van God.

Maar niet alleen Maria en andere religieuze figuren, ook de machtige mannen der aarde werden indertijd vaak afgebeeld met blauwe mantel, of tegen een blauwe achtergrond. Blauw was een statussymbool. Dat had er alles mee te maken dat de kleur blauw ontzettend duur was. De kleurstof moest namelijk worden gewonnen uit de halfedelsteen Lapis Lazuli, die alleen in Afghanistan te vinden was. Blauw symboliseerde dus rijkdom en wereldse macht, in die tijd overigens stevig verweven met religieuze macht, denk aan de Paus in het Vaticaan.

Kortom, de kleur blauw roept al eeuwenlang associaties op met mystiek en met macht. Vandaag de dag nog steeds. Een mooi hedendaags voorbeeld van de tandem ‘blauw en macht’ is de felblauwe jurk die Maxima droeg bij haar inhuldiging als koningin. En een aanwijzing dat ook de mystieke kant van blauw nog steeds in ons collectieve (onder)bewustzijn rondwaart, vond ik laatst in een leuk boekje* over de kunstgeschiedenis van kleuren:

“De kleur blauw is overal om ons heen en toch blijft hij op de een of andere manier altijd net buiten ons bereik.”

De kleur blauw is buiten ons bereik? O ja?

Volgens mij is blauw tegenwoordig juist voortdurend binnen handbereik. Vrijwel elke spijkerbroek is blauw. Op heel veel verpakkingsmateriaal vind je de kleur blauw. Het logo van de rijksoverheid is blauw. Stofjassen en overalls zijn van oudsher blauw. Daar komt de uitdrukking: ‘blue collar worker’ vandaan; de handwerksman draagt blauw.

Dus zo verheven is die kleur blauw tegenwoordig niet meer. En zo duur als in de middeleeuwen is-ie trouwens ook niet meer; er zijn allerlei betaalbare kleurstoffen op de markt om allerlei soorten blauwe verf van te maken. In onze tijd en cultuur heeft het hemelse blauw van de middeleeuwen ook een aards karakter gekregen.

(wordt vervolgd)

*Blauw, rood, groen en goud, een kunstgeschiedenis in vier kleuren, Ben Street, Meulenhoff 2019.

 

De Annunciatie (circa 1308, Duccio)

De Polyptiek van de Misericordia (circa 1460, Piero della Francesca)


«   »